Stotra · Bhagwan Krishna
Pradhanika Rahasyam
प्राधानिकं रहस्यम्
- Shloka 1
राजोवाच भगवन्नवतारा मे चण्डिकायास्त्वयोदिताः। एतेषां प्रकृतिं ब्रह्मन्प्रधानं वक्तुमर्हसि॥
Rajovacha bhagavannavatara me chandikayastvayoditah, etesham prakritim brahmanpradhanam vaktumarhasi.
The king said: Bhagwan, you have told me about the avatars of Maa Chandika. O Brahmin, please now explain to me their primary source and nature.
Word by word
- Shloka 2
आराध्यं यन्मया देव्याः स्वरूपं येन च द्विज। विधिना ब्रूहि सकलं यथावत्प्रणतस्य मे॥
Aaradhyam yanmaya devyah svarupam yena cha dvija, vidhina bruhi sakalam yathavatpranatasya me.
O twice-born one, which form of the Devi should I worship, and by what method? I bow before you, so please tell me all of it properly.
Word by word
- Shloka 3
ऋषिरुवाच इदं रहस्यं परममनाख्येयं प्रचक्षते। भक्तोऽसीति न मे किञ्चित्तवावाच्यं नराधिप॥
Rishiruvacha idam rahasyam paramamanakhyeyam prachakshate, bhaktositi na me kinchittavavachyam naradhipa.
The Rishi said: This secret is called supreme and not meant to be spoken openly. But you are a devotee, O king, so there is nothing I need to hold back from you.
Word by word
- Shloka 4
सर्वस्याद्या महालक्ष्मीस्त्रिगुणा परमेश्वरी। लक्ष्यालक्ष्यस्वरूपा सा व्याप्य कृत्स्नं व्यवस्थिता॥
Sarvasyadya mahalakshmistriguna parameshvari, lakshyalakshyasvarupa sa vyapya kritsnam vyavasthita.
Maa Mahalakshmi, made of the three gunas, is the first of all and the supreme Ishvari. Her form is both seen and unseen, and she abides pervading everything.
Word by word
- Shloka 5
मातुलुङ्गं गदां खेटं पानपात्रं च बिभ्रती। नागं लिङ्गं च योनिं च बिभ्रती नृप मूर्धनि॥
Matulungam gadam khetam panapatram cha bibhrati, nagam lingam cha yonim cha bibhrati nripa murdhani.
She holds a citron, a mace, a shield and a drinking vessel. On her head, O king, she bears a serpent, a linga and a yoni.
Word by word
- Shloka 6
तप्तकाञ्चनवर्णाभा तप्तकाञ्चनभूषणा। शून्यं तदखिलं स्वेन पूरयामास तेजसा॥
Taptakanchanavarnabha taptakanchanabhushana, shunyam tadakhilam svena purayamasa tejasa.
Her glow is like molten gold and her ornaments are of molten gold. With her own radiance she filled that entire void.
Word by word
- Shloka 7
शून्यं तदखिलं लोकं विलोक्य परमेश्वरी। बभार परमं रूपं तमसा केवलेन हि॥
Shunyam tadakhilam lokam vilokya parameshvari, babhara paramam rupam tamasa kevalena hi.
Seeing the whole world empty, the Parameshvari took on a supreme form made of tamas alone.
Word by word
- Shloka 8
सा भिन्नाञ्जनसङ्काशा दंष्ट्राङ्कितवरानना। विशाललोचना नारी बभूव तनुमध्यमा॥
Sa bhinnanjanasankasha danshtrankitavaranana, vishalalochana nari babhuva tanumadhyama.
She became a woman dark like crushed collyrium, her fine face marked with tusks, with wide eyes and a slender waist.
Word by word
- Shloka 9
खड्गपात्रशिरःखेटैरलङ्कृतचतुर्भुजा। कबन्धहारं शिरसा बिभ्राणा हि शिरःस्रजम्॥
Khadgapatrashirahkhetairalankritachaturbhuja, kabandhaharam shirasa bibhrana hi shirahsrajam.
Her four arms were adorned with a sword, a bowl, a head and a shield. She wore a necklace of torsos and a garland of heads on her head.
Word by word
- Shloka 10
सा प्रोवाच महालक्ष्मीं तामसी प्रमदोत्तमा। नाम कर्म च मे मातर्देहि तुभ्यं नमो नमः॥
Sa provacha mahalakshmim tamasi pramadottama, nama karma cha me matardehi tubhyam namo namah.
That tamasic Devi, finest among women, said to Maa Mahalakshmi: Mother, give me a name and a work. I bow to you again and again.
Word by word
- Shloka 11
तां प्रोवाच महालक्ष्मीस्तामसीं प्रमदोत्तमाम्। ददामि तव नामानि यानि कर्माणि तानि ते॥
Tam provacha mahalakshmistamasim pramadottamam, dadami tava namani yani karmani tani te.
Maa Mahalakshmi replied to that tamasic Devi: I give you your names, and also the works that belong to you.
Word by word
- Shloka 12
महामाया महाकाली महामारी क्षुधा तृषा। निद्रा तृष्णा चैकवीरा कालरात्रिर्दुरत्यया॥
Mahamaya mahakali mahamari kshudha trisha, nidra trishna chaikavira kalaratrirduratyaya.
Your names are Mahamaya, Mahakali, Mahamari, Kshudha (hunger), Trisha (thirst), Nidra (sleep), Trishna (craving), Ekavira, Kalaratri and Duratyaya (the one hard to pass beyond).
Word by word
- Shloka 13
इमानि तव नामानि प्रतिपाद्यानि कर्मभिः। एभिः कर्माणि ते ज्ञात्वा योऽधीते सोऽश्नुते सुखम्॥
Imani tava namani pratipadyani karmabhih, ebhih karmani te gyatva yodhite soshnute sukham.
These names of yours are to be understood through your deeds. The text says that whoever learns your deeds through them and studies this, attains happiness.
Word by word
- Shloka 14
तामित्युक्त्वा महालक्ष्मीः स्वरूपमपरं नृप। सत्त्वाख्येनातिशुद्धेन गुणेनेन्दुप्रभं दधौ॥
Tamityuktva mahalakshmih svarupamaparam nripa, sattvakhyenatishuddhena gunenenduprabham dadhau.
Having said this to her, O king, Maa Mahalakshmi took another form, bright as the moon, through the very pure quality called sattva.
Word by word
- Shloka 15
अक्षमालाङ्कुशधरा वीणापुस्तकधारिणी। सा बभूव वरा नारी नामान्यस्यै च सा ददौ॥
Akshamalankushadhara vinapustakadharini, sa babhuva vara nari namanyasyai cha sa dadau.
She became an excellent woman holding a rosary, a goad, a veena and a book, and Maa Mahalakshmi gave her names too.
Word by word
- Shloka 16
महाविद्या महावाणी भारती वाक् सरस्वती। आर्या ब्राह्मी कामधेनुर्वेदगर्भा च धीश्वरी॥
Mahavidya mahavani bharati vak sarasvati, Aarya brahmi kamadhenurvedagarbha cha dhishvari.
Her names are Mahavidya, Mahavani, Bharati, Vak, Saraswati, Arya, Brahmi, Kamadhenu, Vedagarbha and Dhishvari (ruler of the intellect).
Word by word
- Shloka 17
अथोवाच महालक्ष्मीर्महाकालीं सरस्वतीम्। युवां जनयतां देव्यौ मिथुने स्वानुरूपतः॥
Athovacha mahalakshmirmahakalim sarasvatim, yuvam janayatam devyau mithune svanurupatah.
Then Maa Mahalakshmi said to Mahakali and Saraswati: You two Devis, each bring forth a pair suited to your own nature.
Word by word
- Shloka 18
इत्युक्त्वा ते महालक्ष्मीः ससर्ज मिथुनं स्वयम्। हिरण्यगर्भौ रुचिरौ स्त्रीपुंसौ कमलासनौ॥
Ityuktva te mahalakshmih sasarja mithunam svayam, hiranyagarbhau ruchirau stripunsau kamalasanau.
Having said this to them, Maa Mahalakshmi herself created a pair: a radiant man and woman of golden origin, both seated on a lotus.
Word by word
- Shloka 19
ब्रह्मन् विधे विरिञ्चेति धातरित्याह तं नरम्। श्रीः पद्मे कमले लक्ष्मीत्याह माता च तां स्त्रियम्॥
Brahman vidhe virincheti dhatarityaha tam naram, shrih padme kamale lakshmityaha mata cha tam striyam.
The Mother called the man Brahma, Vidhi, Virinchi and Dhata, and she called the woman Shri, Padma, Kamala and Lakshmi.
Word by word
- Shloka 20
महाकाली भारती च मिथुने सृजतः सह। एतयोरपि रूपाणि नामानि च वदामि ते॥
Mahakali bharati cha mithune srijatah saha, etayorapi rupani namani cha vadami te.
Mahakali and Bharati also created pairs together. I will tell you their forms and names as well.
Word by word
- Shloka 21
नीलकण्ठं रक्तबाहुं श्वेताङ्गं चन्द्रशेखरम्। जनयामास पुरुषं महाकाली सितां स्त्रियम्॥
Nilakantham raktabahum shvetangam chandrashekharam, janayamasa purusham mahakali sitam striyam.
Mahakali brought forth a man with a blue throat, red arms, a white body and the moon on his head, and also a fair woman.
Word by word
- Shloka 22
स रुद्रः शङ्करः स्थाणुः कपर्दी च त्रिलोचनः। त्रयी विद्या कामधेनुः सा स्त्री भाषाक्षरा स्वरा॥
Sa rudrah shankarah sthanuh kapardi cha trilochanah, trayi vidya kamadhenuh sa stri bhashakshara svara.
The man is named Rudra, Shankara, Sthanu, Kapardi and Trilochana. The woman is named Trayi, Vidya, Kamadhenu, Bhasha, Akshara and Svara.
Word by word
- Shloka 23
सरस्वती स्त्रियं गौरीं कृष्णं च पुरुषं नृप। जनयामास नामानि तयोरपि वदामि ते॥
Sarasvati striyam gaurim krishnam cha purusham nripa, janayamasa namani tayorapi vadami te.
O king, Saraswati brought forth a fair woman, Gauri, and a dark man, Krishna. I will tell you their names too.
Word by word
- Shloka 24
विष्णुः कृष्णो हृषीकेशो वासुदेवो जनार्दनः। उमा गौरी सती चण्डी सुन्दरी सुभगा शिवा॥
Vishnuh krishno hrishikesho vasudevo janardanah, uma gauri sati chandi sundari subhaga shiva.
His names are Vishnu, Krishna, Hrishikesha, Vasudeva and Janardana. Her names are Uma, Gauri, Sati, Chandi, Sundari, Subhaga and Shiva.
Word by word
- Shloka 25
एवं युवतयः सद्यः पुरुषत्वं प्रपेदिरे। चक्षुष्मन्तो नु पश्यन्ति नेतरेऽतद्विदो जनाः॥
Evam yuvatayah sadyah purushatvam prapedire, chakshushmanto nu pashyanti netaretadvido janah.
In this way the female Devis at once took on male form as well. Those who have the eye of wisdom see this; other people, who do not know this truth, do not.
Word by word
- Shloka 26
ब्रह्मणे प्रददौ पत्नीं महालक्ष्मीर्नृप त्रयीम्। रुद्राय गौरीं वरदां वासुदेवाय च श्रियम्॥
Brahmane pradadau patnim mahalakshmirnripa trayim, rudraya gaurim varadam vasudevaya cha shriyam.
O king, Maa Mahalakshmi gave Trayi as wife to Brahma, Gauri the giver of boons to Rudra, and Shri to Vasudeva.
Word by word
- Shloka 27
स्वरया सह सम्भूय विरिञ्चोऽण्डमजीजनत्। बिभेद भगवान् रुद्रस्तद् गौर्या सह वीर्यवान्॥
Svaraya saha sambhuya virinchondamajijanat, bibheda bhagavan rudrastad gaurya saha viryavan.
Together with Svara, Virinchi brought forth the cosmic egg. The mighty Bhagwan Rudra, together with Gauri, split it open.
Word by word
- Shloka 28
अण्डमध्ये प्रधानादि कार्यजातमभून्नृप। महाभूतात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्॥
Andamadhye pradhanadi karyajatamabhunnripa, mahabhutatmakam sarvam jagatsthavarajangamam.
O king, inside the egg arose all the products beginning with Pradhana, the whole world made of the great elements, both moving and unmoving.
Word by word
- Shloka 29
पुपोष पालयामास तल्लक्ष्म्या सह केशवः। सञ्जहार जगत्सर्वं सह गौर्या महेश्वरः॥
Puposha palayamasa tallakshmya saha keshavah, sanjahara jagatsarvam saha gaurya maheshvarah.
Keshava, together with Lakshmi, nourished and protected it. Maheshvara, together with Gauri, drew the whole world back into himself.
Word by word
- Shloka 30
महालक्ष्मीर्महाराज सर्वसत्त्वमयीश्वरी। निराकारा च साकारा सैव नानाभिधानभृत्॥
Mahalakshmirmaharaja sarvasattvamayishvari, nirakara cha sakara saiva nanabhidhanabhrit.
O great king, Maa Mahalakshmi is the Ishvari who is present in all beings. She is formless and also has form, and she alone bears many different names.
Word by word
- Shloka 31
नामान्तरैर्निरूप्यैषा नाम्ना नान्येन केनचित्॥
Namantarairnirupyaisha namna nanyena kenachit.
She is to be known through these many names, and not through any single other name.
Word by word
About this text
Pradhanika Rahasyam is a Sanskrit stotra, an appendix to the Durga Saptashati, on Maa Mahalakshmi, the first Shakti, and her forms.
When it is recited: Chaitra Navratri, Sharad Navratri, Durga Ashtami, Durga Saptashati Path
